ÁRBOLES

Los más importantes son los siguientes:
El Texu ye, por escelencia, l'árbol sagráu de la mitoloxía asturiana, pues representa el vínculu del pueblu asturianu cola tierra, cola relixón antigua, colos antepasaos. Amás, ye un árbol de gran sentíu relixosu, alcontrándose-y al llau de munches ermites y cementerios asturianos. Pero ye tamién l'árbol de la oscuridá, de la penumbra, de la muerte. Con venenu de texu suicidábense los guerreros astures antes de ser derrotaos y caer na esclavitú. Así, na batalla del Monte Medulio los astures diéronse muerte cola espada, el fueu, y el venenu de texu. El Texu simboliza polo tanto el pasu al Otru Mundu y poro inda güei goza esti árbol de gran importancia nes celebraciones del Día de Difuntos, onde se lleva a los difuntos una rama para que-yos guíe nel so retornu al País de las Sombres. Per San Xuan estes mesmes rames prendíense polos mozos nes puertes o ventanes de la ca de la amada, la cual tiraba a su vez semientes de texu sobre'l so namoráu. El Texu ta presente, como vemos, tantu na fiesta de la vida como na de la muerte. Representa la vida eterna poles sos fueyes perennes, pero tamién la muerte, polos sos frutos venenosos.

Pero si el Texu ye'l símbolu de la espiritualidá, el Carbayu yelo de la realeza, y asina nes ilesies de Santa Eulalia y la Capiella de la Santa Cruz, onde tuvieron enterraos Pelayo y Favila respeutivamente, atopámonos con fueyes de carbayu grabaes en piedra. Esti árbol xunto col Texu, yeren braeros xueces de paz, guardianes de la xusticia y la veracidá (en llugar de xurar sola Biblia facíase baxo'l Carbayu sagráu). Non debemos escaecenos tampocu del famosu Carbayón, símbolu de la ciudá d'Uviéu, frente al cual ocurríen sucesos estraños, como'l d'una misteriosa muyer vistía de negru que vinía del Campo, agarrábase al árbol y tres convulsionase cayía al suelu y esapaecía...

La Faya, vinculada a la diosa de la fecundidá pol so rápidu crecimientu, ye'l más fermosu de los árboles cuando s'acerca la caída les fueyes, polos colores roxos, anaranxaos y mariellos de gran belleza qu'apaecen. Les sos viesques son mui tenebroses, pues les tupides cotes cúbrenlo tou (mentres dura la primavera, el branu y parte l'otoñu) y cuasi nun penetra la lluz solar, polo que a sos pies sólo crecen mofos, xardones, sorbitales, catallos, yerbosnegros, andrinos y biruébanos. Nel iviernu, al perder toles sos fueyes, les viesques de fayes adoptan una claridá espectral, apropiada pa celebrar rituales máxicos nos sos dominios, col suelu completamente alfombráu d'una capa mullida de fueyes seques, que cruxen al pisar. Los frutos, llamaos fayucos, son afrodisíacos.

El Bidul, representa l'equinociu de primavera, y piénsase qu'escalar el so tueru permite alcanzar la iluminación espiritual. Coles rames espúlsense los malos espíritus, golpeando el cuerpu del posesu y amás, pueden desencantase atalayes.

El Fresnu ye un árbol mui paganu, pocu acetáu polos cristianos que dicíen que yera la morada de ciertos demonios. Les sos bayes curen les ferides, y cola so madera faise un talismán que protexe del afogamientu. Amás, allexa los rayos de les tormentes.

L'Ancina ye la morada de les llavanderes na mitoloxía asturiana. Pa los xudíos ye un árbol sagráu, como se ve en diversos pasaxes del Antigu Testamentu. Por esti motivu, a les bruxes asturianes gustába-yos celebrar aquelarres nos claros de los ancinales, a la lluz de la lluna llena. Los sos frutos fueron perimportantes na alimentación de los astures, que los molíen pa facer una fariña que llueu amasábase con agua, y cocíase nel fornu.

L'Ablanu relaciónase cola sabiduría, coles serpientes, coles tormentes. L'Ablanu ye mui utilizáu pa confecionar varines máxiques, les cuales empléguense pa combatir a serpientes venenoses. Los conxuros vaqueiros fálennos a menudu de la maldición d'una serpiente de la cual sálvanos l'Ablanu benditu. Coles rames d'esti árbol fácense tamién les varilles qu'utilicen los zahoríes, pa buscar pozos d'agua, y tamién los magos, bruxos y fechiceros, pa remover la marmita máxica y obtener pócimes; la vara fulminante que da al so poseedor mandu sobre les nubes tamién ta fecha de madera d'ablanu.

El Salgueru ye un árbol mui bruxeril, pos aquélla persona que duerma embaxo d'unu d'ellos cuerre el riesgu de sufrir un encantamientu. Con palu de fresnu y salgueres fainse les escobes de les bruxes. La Oliva ye'l símbolu de la vida eterna na tradición xudeocristiana, pues del so tueru pétreu y vetustu manen brotes verdes y xóvenes que simbolicen la resurreción. Cerca del claustru de la Catedral d'Uviéu asítiase una oliva anciana y venerable que fue traída fai yá más de 1.100 años por un peregrín dende'l güertu de Xetsemaní.

El Nozal ye peligrosu, pues tou aquél que se duerma a la so sombra enfermará. Amás, al contrariu que'l Fresnu o el Lloréu, atrae a los rayos. Los sos frutos, les Nueces, tienen forma de pequeños cerebros y afecten por ello a la mente.

El Sabugu ye un árbol ambivalente, como'l Texu: En tierres del Occidente astur, pónense en tolos güecos de la casa rames de sabugu que protexen contra les bruxes. Si queda dalguna abertura desprotexida, per ella entrarán les bruxes y a les muyeres romperánse-yos munchos platos durante un añu. Pero el Sabugu ye tamién un árbol malditu, pues de la rama d'un sabugu colgose Xudes Iscariote y de madera de sabugu taba fecha la cruz en que Cristo fue crucificáu. Amás, quemar madera d'esti árbol ye mui peligrosu n'Asturies, puesto que'l fumu prietu que produz provoca apaiciones de pantasmes y del Diablu.

El Mazanu ye un árbol sagráu y representa la inmortalidá, pues alcontrábense mazanes tantu na isla céltica d'Avalón, como nel xardín de les Hespérides de la mitoloxía griega. Les mazanes, si se corten n'horizontal pela mitá, formen la estrella de cinco puntes nel so centru, símbolu del poder talismánicu. Si se corten en vertical pela so mitá, formen el muérganu reproductor femenín nel so centru, símbolu del poder xenerador. N'Asturies esiste una costume ancestral, consistente en poner mui xuntes, pero ensin llegar a tocase, tres mazanes roxes nel umbral de la puerta, pa neutralizar la negatividá nel llar. A través de les mazanes pueden llegar los maleficios de les bruxes y así, el día de San Bartolomé celébrase n'Asturies Oriental la quema las bruxas, que nun ye más qu'una quema de mazanes. Los diablillos viven nes agües, nos manantiales, y dende ellí introdúcense en frutos de tou tipu per cualquier orificiu por pequeñu que sea...llueu, los homes cómenlos y éntren-yos enfermedaes.

N'esti sen hai que tener cuidáu nun sólo coles mazanes y el restu de les frutes, sinon tamién con cualquier cosa de comer con que s'atope ún pelos caminos, pues puede poseer diablillos. Cuéntase'l casu d'una muyer de Tereñes (Ribesella) qu'alcontró un pan abandonáu, llevolu pa casa y ellí fizo-y una cruz y púnxolu al fueu: El pan salió disparáu berrando pela chimenea.