VIGO. O CENTRO HISTÓRICO (CASCO VELLO)

Imaxe do Berbés a principio de século

A configuración da cidade histórica de Vigo (a vila medieval, o actual "casco vello"), entre o monte do Castro e a punta da Laxe, ten como época clave o século XVI no que se debeu dar un proceso de construcción e desconstrucción por mor das invasións, saqueos e incendios por unha banda, e dos brotes de peste e abandonos da poboación por otra. No século seguinte aínda proseguen estes feitos, pero en 1656 lévase a cabo a tantas veces solicitada fortificación da vila coa construcción das murallas.

Á súa vez, a construcción das murallas supuxo a derriba de edificacións ó longo das súas beias, delimitou o espacio interior e exterior e as súas portas definiron o viario de conexión de Vigo coas demais vilas e cidades próximas.

Vista das murallas do Castelo de S. Sebastián

Imaxe de principios de século na Ribeira

As portas do Vigo amurallado

Así, na Porta da Ribeira, abeirando a praia de San Sebastián, consolídase o barrio do Berbés, como zona pesqueira de baixura. Os soportais da fronte edificada reflexan aínda o seu uso como zona de manipulación e pesca.

Pola porta da Gamboa, saía a estrada para Redondela e Santiago de Compostela a través do barrio do Areal e abeirando a súa praia; nesta zona sitúase agora o "ensanche", a nova cidade "burguesa" que capta os usos de centralidade perdidos polo burgo medieval, pequeno e artesano.

No interior do barrio histórico situábanse os usos centrais da cidade:

A Casa do Concello (hoxe Casa Galega da Cultura-Fundación Penzol)

Os mercados a ceo aberto (actuais prazas da Constitución, Princesa e A Pedra), ou cubertos (o da Laxe, xa desaparecido e que se situaba a carón do Hotel Bahía)

O Teatro, fronte da actual Casa Galega da Cultura)

A Colexiata ou con-catedral, antiga igrexa románica destruida por unha explosión do polvorín do Castro e reconstruída, consevándose hoxe o seu uso)

O exército nas súas instalacións do Castelo do Castro e de San Sebastián (a Casa do Concello actual)

Imaxe do Vigo amurallado e o seu porto visto na súa cara norte

Pola porta do Pracer saía o camiño cara a Baiona e Tui pola beira do monte do Castro.

A porta do Sol, da que saía a estrada a Ourense (a actual rúa do Príncipe), conserva o seu nome (mantido sempre no uso popular e recuperado oficialmente pola democracia) e serve como elemento de engarce entre a cidade histórica e a nova. A apertura en 1896 da rúa de Elduayen (entre a Porta do Sol e o Paseo de Alfonso XII) supuxo a derriba de varios cuarteiróns edificados, a reedificación nos seus bordos de edificios "burgueses" -máis semellantes ós do ensanche cós do barrio histórico-, e a división en dúas partes do antigo barrio intramuros.

Sobre a base destes camiños ou vías de conexión, nas súas beiras foron medrando os barrios extramuros e artellándose en boa medida a expansión inicial da cidade.

Así, o barrio do Areal ten un notable incremento vencellado á inmigración dos cataláns e á implantación e desenvolvimento de novas técnicas de pesca e conservación do pescado (xábega e conserva), fundamentalmente da sardiña a partir da segunda metade do século XVIII. Neste século comeza o desenvolvimento comercial e industrial da cidade que non se deterá xa.

El crecemento do porto e os sucesivos recheos sobre o mar, encerrarán á cidade histórica convertíndoa nunha "illa" terra adentro.

Na derradeira parte do século XIX vanse producir unha serie de actuacións que rematan de modificar radicalmente o contorno da vila histórica:

Constrúese o peirao de pedra na Laxe (1853)

Comezan a traballar no ensanche (a "nova poboación")

Derríbanse as murallas (1869)

Chega por fin o ferrocarril (1878)

Constitúese a Xunta de Obras do Porto de Vigo (1881)

Ábrese a rúa de Elduayen (1896)

Apróbanse as primeiras Ordenanzas (urbanísticas) municipais (1897) e defínese o "casco" (urbano) da poboación.

UN PASEO POLA CIDADE HISTÓRICA

Praza da Constitución hoxe (foto M.G. Vicente)

Unha boa maneira de coñecer o Vigo antigo, o "Casco Vello", é facer un percorrido polo perímetro das antigas murallas, partindo da Laxe (onde se conserva un recordo desa fortificación) ou da Porta do Sol e perdéndose por onde a un máis lle guste.

Praza do Peñasco hoxe. Rehabilitada (Urban)

Posiblemente non encontre, e non debe esperar, unha zona "monumental", nin unha inorme afluencia turística xunta con áreas rehabilitadas, atravesará outras degradadas (o barrio está sendo obxecto dunha recuperación integral a través do programa Urban, cofinanciado por la Unión Europea), pero estamos seguros de que poderá facer unha viaxe histórica polo tempo. A contemplación de currunchos e ruelas de antigos pavimentos pétreos, todo tipo de edificacións en moi diverso estado de conservación, que respostan desde a tipoloxía máis mariñeira ata a máis burguesa, un paseo de pedra por balcóns, ventáns e galerías cun forte sabor popular, que conforman un casco histórico singular, aínda que nalgunhas zonas presente unha forte degradación física e social en recuperación.

Torre de Ceta e Casa de Pazos Figueroa. s. XV-XVI. En restauración (Urban)

Se dispón de pouco tempo para este deambular, non se perda a visita ós restos do antigo Castelo de San Sebastián (s. XVII), desde o que se aprecia unha boa panorámica da Ría, as prazas da Constitución, Princesa, A Pedra y a rúa Real. Tamén a neoclásica Concatedral, a Casa de Ceta e Pazos de Figueroa (tamén coñecida como Arines) edificio conservado máis antigo desta zona, datado no século XVI e sé futura da Fundación portuguesa Camôes, e os soportais do barrio de pescadores por antonomasia: O Berbés.